Welke behandeling past bij mij
Endometriose kun je op verschillende manieren behandelen. Overweeg alle opties zorgvuldig en bespreek ze met je gynaecoloog voordat je aan een behandeling begint. Jij bent degene die uiteindelijk beslist welke behandeling je zult ondergaan.
Geen blijvende genezing
Helaas geeft geen enkele behandeling een blijvende genezing van endometriose. Hormonale en chirurgische behandeling of een combinatie van die twee hebben hetzelfde succespercentage. En de ene behandeling is, ondanks jaren van ervaring en onderzoek, niet veelzeggend beter dan de andere. Alle behandelingen resulteren in geheel of gedeeltelijke verlichting van symptomen bij 80-90% van de vrouwen. Helaas is het moeilijk om blijvend van de endometriose af te komen. Zo'n 20% van de vrouwen krijgt binnen 12 maanden endometriose terug en zo' n 50% binnen 5 jaar.
Zwangerschap geneest niet
Zwangerschap geneest zelden endometriose. Een deel van de vrouwen heeft tijdens met name het laatste deel van de zwangerschap minder of geen klachten. De voordelige effecten zijn meestal tijdelijk en veel vrouwen ervaren binnen vijf jaar een terugkeer van de aandoening.
Behandelmogelijkheden endometriose
- Afwachtende benadering;
- Symptomatische behandeling;
- Hormonale behandeling;
- Mirenaspiraal
- Chirurgische behandeling;
- Gecombineerde behandeling;
- Alternatieve therapieën.
Afwachtende benadering
Hierbij bezoek je regelmatig de gynaecoloog om te kijken of de endometriose en je klachten erger zijn geworden. Je ondergaat dus geen behandeling, maar houdt samen met je arts de vinger aan de pols of een behandeling nodig is.
Symptomatische behandeling
De arts behandelt alleen de symptomen (gewoonlijk pijnklachten) en niet de onderliggende aandoening. Als je niet continu pijn hebt, krijg je meestal verschillende pijnstillers en/of ontstekingsremmende medicijnen. Als je pijnklachten chronisch zijn, krijg je vaker een reeks van pijnbestrijdende behandelingen in bijvoorbeeld een pijnpolikliniek.
Veel vrouwen hebben baat bij prostaglandineremmers zoals Ibuprofen, Diclofenac en Naproxen. Zij remmen de eigen productie van prostaglandine, zodat de menstruatie minder pijnlijk verloopt. Prostaglandineremmers werken het beste als je ze inneemt voordat de pijn begint.
Hormonale behandeling
Hierbij gebruik je medicijnen om endometriose te behandelen. Deze medicijnen beïnvloeden de aanmaak van hormonen voor de opbouw van het baarmoederslijmvlies, de eisprong en de menstruatie. Alle medicijnen hebben bijwerkingen, maar hun aantal en ernst variëren per medicijn en per vrouw. Uit onderzoek blijkt dat alle medicijnen ongeveer even effectief zijn in de behandeling. De meest gebruikte medicijnen zijn de GnRH-analogen, zoals Lucrin® , Decapeptyl® en Zoladex® . In sommige gevallen worden progestativa of de anticonceptiepil voorgeschreven. Een ander middel in deze reeks is Danazol/ook wel Danatrol® . Dit is op zich een effectief middel, maar heeft ernstige en soms onomkeerbare bijwerkingen. Daarom schrijven artsen in Nederland en België het niet meer voor.
Progestativa
Progestativa (o.a. Duphaston®, Provera® en Orgametril®) zijn synthetische preparaten van het hormoon progesteron. Zij remmen de eirijping, de eisprong en de groei van het baarmoederslijmvlies. Dit heeft tot gevolg dat de endometriosehaarden slinken en 'opdrogen.' Bij sommige vrouwen blijft er een eisprong en een menstruatie, bij de meeste vrouwen echter niet.
De meeste vrouwen die progestativa gebruiken, ervaren minstens één of twee bijwerkingen en sommige vrouwen meerdere. In het algemeen zijn de bijwerkingen mild, maar soms zijn ze onverdraaglijk.
Bijwerkingen progestativa:
- Depressie;
- Borstgevoeligheid;
- Gewichtstoename;
- Vocht vasthouden (oedeem);
- Opgeblazenheid;
- Onregelmatige vaginale bloedingen;
- Hoofdpijn;
- Vermoeidheid;
- Prikkelbaarheid;
- Misselijkheid.
GnRH-analogen
De GnRH-analogen bestrijden endometriosehaarden doordat ze de eisprong en de productie van oestrogeen door de eierstokken onderdrukken. De lage oestrogeenspiegel in het lichaam zorgt ervoor dat de endometriosehaarden niet langer gestimuleerd worden om te groeien en elke maand af te breken, zodat ze langzaam slinken en 'opdrogen'. Hierdoor kun je als vrouw last krijgen van bijwerkingen die lijken op de menupauze. De meest gebruikte GnRH-analogen zijn Lucrin en Zoladex. Beide zijn er in een maandelijkse of driemaandelijkse depotinjectievorm.
Botdichtheid
De GnRH-analogen veroorzaken een vermindering in de dichtheid van de botten. Door regelmatig de botdichtheid na te laten kijken (dexaonderzoek) kan je arts in de gaten houden hoe het met je botdichtheid is gesteld. Desondanks kan dit verlies in botdichtheid ernstig zijn, omdat het je kan voorbestemmen voor osteoporose later in je leven of zelfs tijdens de behandeling, als je botdichtheid al beneden normaal is of als je aanleg hebt om osteoporose te ontwikkelen. Praat daarom met je arts over de vraag of je een botdichtheidscan (dexa-onderzoek) moet laten maken voordat je aan een behandeling met GnRH-analogen begint.
Als je voor een langere periode analogen gaat gebruiken, schrijft de arts vaak add-back therapie (door middel van het medicijn Livial) voor om de bijwerkingen van de medicatie te verminderen.
Bijwerkingen GnRH-analogen:
- Opvliegers;
- Nachtelijk transpireren;
- Hoofdpijn;
- Verminderd libido;
- Droge schede;
- Depressie;
- Spierpijn;
- Verminderde borstgrootte.
Mirenaspiraal
Het Mirenaspiraal wordt in de baarmoederholte gebracht en geeft daar een progesteronachtig hormoon (Levonorgestrel) af. Hierdoor komt het baarmoederslijmvlies in een ‘rustfase' waardoor het endometriose kan onderdrukken. Daarnaast heeft het net als de pil de eigenschap dat het zwangerschap voorkomt. Bij langer gebruik zorgt het Mirenaspiraal bovendien voor lichtere bloedingen of soms zelfs geen bloedingen meer. Het voordeel van het Mirenaspiraal t.o.v. bijvoorbeeld de pil, is dat het hormoon progesteron vooral in de baarmoederholte en in de vrije buikholte aanwezig is en slechts zeer gering in het bloed. Hierdoor merk je dus weinig tot niets van dit hormoon. Je kunt de eerste drie tot vier maanden last hebben van onregelmatig bloedverlies, maar daarna is dit minder en soms zelfs afwezig. De Mirena werkt in principe vijf jaar.
Chirurgische behandeling
De arts verwijdert tijdens een operatieve ingreep zoveel mogelijk endometriosehaarden, cysten en verklevingen om de schade te herstellen die door de aandoening is veroorzaakt.
De hoofdvormen van chirurgie voor endometriose zijn:
'Conservatief' wil in dit geval zeggen: 'zonder wegneming van baarmoeder en/of eierstokken.' Er zijn geen wezenlijke verschillen in succespercentages tussen de operatieve laparoscopie en de conservatieve laparotomie. De operatieve laparoscopie heeft echter verschillende voordelen boven de conservatieve laparotomie. De laparoscopische chirurgie is minimale chirurgie, heeft minder risico en minder complicaties en heeft een veel kortere herstelperiode.
Als je verklevingen of chocoladecysten hebt die groter zijn dan 2 cm in doorsnede, kan de arts ze alleen chirurgisch verwijderen, omdat hormonale behandeling daar geen effect op heeft.
Terug naar boven
Operatieve laparoscopie
Een operatieve laparoscopie voor endometriose is een operatie die endometriose behandelt via de laparoscoop. Oorspronkelijk gebruikten artsen laparoscopie alleen om endometriose vast te stellen, maar tegenwoordig wordt het steeds vaker gebruikt om de aandoening chirurgisch te behandelen.
Tijdens een operatieve laparoscopie verwijdert of vernietigt de arts endometriosehaarden, cysten en verklevingen. Dit gebeurt door middel van snijden,branden (cauterisatie of diathermie) of laseren, als een speciale uitrusting beschikbaar is.
laparoscopie
De ervaringen met de laparoscoop nemen enorm toe en gynaecologen voeren steeds meer (complexe) laparoscopische operaties uit. Tegenwoordig kunnen sommige artsen zelfs de eierstok en/of eileider laparoscopisch verwijderen en beschadigde organen herstellen. De hersteltijd hangt af van de tijd dat je onder narcose geweest bent en welke procedures zijn uitgevoerd. Sommige vrouwen zijn in staat om na drie tot vijf dagen weer te werken, maar het duurt gewoonlijk minstens vijf tot zeven dagen voordat je terug bent op je normale niveau van activiteit. Bij complexe ingrepen kan dit oplopen tot zeker 6 weken hersteltijd.
Conservatieve laparotomie
Een conservatieve laparotomie (conservatief = behoudend, laparotomie = het opensnijden van de buik) is een grote buikoperatie waarbij de arts zoveel mogelijk endometriose en verklevingen verwijdert of vernietigt. De arts zal altijd proberen de baarmoeder en ten minste één eierstok en bijbehorende eileider te behouden, zodat zwangerschap mogelijk blijft.
Tijdens een conservatieve laparotomie voert de arts dezelfde procedures uit als bij een laparoscopie, met het verschil dat de buik open is en er dus meer ruimte is voor de arts. Grote cysten zijn zo makkelijker te verwijderen, net als een eierstok en/of eileider. Ook kan de arts beschadigde organen zoveel mogelijk herstellen.
Voor een conservatieve laparotomie verblijf je meestal 5 tot 7 dagen in het ziekenhuis en de herstelperiode is ongeveer 3 tot 6 weken.
laparotomie
Hysterectomie
Bij een hysterectomie verwijdert de arts de baarmoeder met daarbij zo veel mogelijk endometriosehaarden en verklevingen. Indien nodig verwijdert de arts ook één of beide eierstokken en eileiders. Een hysterectomie waarbij de baarmoeder en cervix (baarmoederhals) worden verwijderd staat bekend als een totale hysterectomie. Na een totale hysterectomie zal een vrouw niet langer menstrueren, maar ze zal wel een eisprong blijven houden tot het tijdstip van haar natuurlijke menopauze. Een hysterectomie waarbij de arts de baarmoeder, cervix en beide eierstokken en eileiders verwijdert, heet een radicale hysterectomie. Na een radicale hysterectomie zal een vrouw niet meer menstrueren en geen eisprong meer hebben en ze zal direct een te vroege menopauze ervaren, de zogenaamde chirurgische menopauze.
hysterectomie
volledige hystercetomie
Voor een hysterectomie verblijf je vijf tot zeven dagen in het ziekenhuis en de herstelperiode is ongeveer 3 tot 7 weken. Een hysterectomie is nodig als alle andere behandelingen geen succes hadden en je zeer ernstige klachten hebt waardoor je kwaliteit van leven onverdraaglijk is.
Hormoonvervangende therapie
Bij een hysterectomie komt ook een besluit kijken over het wel of niet laten verwijderen van je eierstokken. Als je beslist je eierstokken te laten verwijderen, moet je beslissen of je hormoonvervangende therapie (HRT) wilt.
Als je je eierstokken niet laat verwijderen, is de kans groot dat je endometriose houdt of dat het terugkeert, omdat elke achtergebleven haard gestimuleerd wordt te groeien door de oestrogenen die je eierstokken produceren. Als je geen eierstokken meer hebt, kom je in een vervroegde menopauze waardoor de kans klein is dat je endometriose terug krijgt. Hormoonvervangende therapie voorkomt of vermindert de effecten van een te vroege menopauze (zoals botontkalking). Er is echter een kleine kans dat je endometriose houdt of terugkrijgt als gevolg van de kleine hoeveelheden oestrogeen die je inneemt tijdens de behandeling. Ook kan endometriose terugkeren doordat andere organen dan de eierstokken oestrogeen aanmaken, zoals de bijnierschors. Als je beslist hormoonvervangende therapie te volgen, adviseren artsen soms drie tot zes maanden te wachten met de therapie. Hierdoor slinken achtergebleven endometriosehaardjes waardoor de kans op het terugkeren van endometriose minder groot is.
Gecombineerde behandeling
Gecombineerde behandeling houdt een kuur van hormonale behandeling voor of na chirurgie in om het effect van de chirurgie te verhogen.
Alternatieve therapieën
Alternatieve genezers gebruiken veel verschillende behandelingen, zoals dieet, kruidentherapie, homeopathie en accupunctuur. Wetenschappelijke resultaten zijn onbekend, maar sommige vrouwen ervaren verbetering. Het alternatieve circuit is zeer groot en deels onbekend. Mocht je besluiten een alternatieve therapeut in de arm te nemen, kijk dan eerst of deze is aangesloten bij een landelijke vereniging en overleg met je behandelende arts.
De invloed van endometriose op het dagelijkse leven
Endometriose is een extreem variabele aandoening en daardoor is de invloed ervan op je leven zeer verschillend. Sommige vrouwen ervaren geen of minimale symptomen en voor hen is een lichte behandeling voldoende. Voor andere vrouwen is endometriose een chronische en verzwakkende aandoening waarbij behandelingen vaak onplezierig en maar gedeeltelijk succesvol zijn. Daarom kan endometriose een grote invloed hebben op alle aspecten van je leven.
Endometriose is geen dodelijke ziekte zoals kanker. Dit neemt niet weg dat je aan ernstige pijn kunt lijden. Sommige vrouwen zijn niet in staat om hun dagelijkse bezigheden uit te voeren of zelfs naar hun werk te gaan. Dit kan een zware emotionele belasting met zich meebrengen, waardoor er financiële en relationele problemen kunnen ontstaan. Ook kan endometriose ervoor zorgen dat een vrouw geen of zeer moeilijk kinderen kan krijgen. Ook dit nieuws zorgt voor heftige emoties en eventueel langdurige (behandel)trajecten om te kijken of de kinderwens alsnog in vervulling kan gaan.
Belangrijk!
Probeer te accepteren dat je een chronisch gezondheidsprobleem hebt, dat moeilijke keuzes en beslissingen van je vraagt. Sommige beslissingen beïnvloeden je vruchtbaarheid, kwaliteit van leven, carrière en relaties. Laat je goed informeren en overweeg alle opties zorgvuldig. Maak geen overhaaste beslissingen. Stel vragen aan je gynaecoloog en praat met je partner, vrienden of lotgenoten. Lees zoveel mogelijk over endometriose. Wees niet bang om een tweede mening (second opinion) te vragen voordat je de uiteindelijke beslissing neemt. Als je niet tegen de problemen bent opgewassen, schaam je dan niet om professionele hulp te zoeken.
Bron:
Bovenstaande tekst is afkomstig uit een folder van de Endometriosis Association Victoria (Australië) en is met toestemming van de EAV vertaald door mevr. M. van der Meer-Tinnemeier en herschreven door de ES.